در حال حاضر، اکثر ما اطلاعات چندانی درباره ی فناوری های زیربنایی تلفن اینترنتی (VOIP) و خدمات ارتباطات یکپارچه نداریم. این وضعیت، کاملاً عادی است. در حقیقت، بسیاری از ما بدون آنکه کارکرد دقیق فناوری های جدید را بدانیم، صرفاً از آنها استفاده میکنیم. هیچ کدام از ما برای بررسی و کاوش پیچیدگی های باورناپذیر فناوری ها زمان کافی در اختیار نداریم. مالکان بنگاه های کسب و کار و همچنین مشتری هایی که درصدد خرید فناوری های جدید هستند، صرفاً باید بدیهیات و نکات پایه ای استفاده از آن فناوری ها را بلد باشند.
اما اگر واقعاً قصد دارید که با کارکرد فناوری ها، خدمات و سیستم های مورد استفاده در سازمان یا شرکت خود آشنا شوید، باید بدانید که راه طولانی ای در پیش دارید. تلفن اینترنتی (VOIP)به خودیِ خود چندان پیچیده نیست؛ اما از آنجایی که حجم عظیمی از داده های فنی با آن همراه است، افراد غیرمتخصص در شناخت و درک کارکرد آن با مشکل مواجه میشوند. مهم ترین اطلاعاتی که باید در این باره کسب کنید، اطلاعات پیرامون استانداردها و  تلفن اینترنتی (VOIP) میباشند. خوشبختانه، ایده های کلی و جامع پیرامون پروتکل انتقال صدا از طریق اینترنت (VOIP) چندان پیچیده نیستند؛ و ما در این نوشتار، شما را به جهت درک هرچه سریعتر و بهتر کارکرد آن پروتکل ها یاری خواهیم کرد.
اگر از اطلاعات و دانش کافی درباره ی نحوه ی انتقال داده ها توسط تلفن اینترنتی (VOIP) و همچنین تفاوت میان استانداردها و تلفن اینترنتی (VOIP) برخوردار باشید، بهترین و مناسب ترین راه حل های فناورانه را برای رفع نیازهای سازمان یا شرکت خود انتخاب خواهید کرد. پس بیایید نگاه دقیق تری به مقوله تلفن اینترنتی (VOIP) بیاندازیم؛ موافقید؟

اصول بنیادین:

پروتکل ها چه هستند؟

عبارت VoIP، نسخه ی کوتاه شده ی عبارت Voice over Internet Protocol یا تلفن اینترنتی است و واژه ی پروتکل یا Protocol نیز هسته ی این عبارت میباشد که مبنای کارکرد کل سیستم انتقال صوت به شمار می آید. اساساً، تلفن اینترنتی (VOIP) ، یک ابزار یا روش برای انتقال اطلاعات صوتی و حتی تصویری از طریق انترنت است. با این حال، ارسال داده از طریق اینترنت صرفاً به پیوست کردن یک فایل به ایمیل یا به اشتراک گذاری لینک دراپ باکس محدود نمیشود. در حقیقت، تمام این امکانات توسط پروتکل ها مهیّا شده اند.
پروتکل چیست؟ به بیان ساده، پروتکل مجموعه ای از قوانین و قواعد است که کامپیوترها از آنها برای توجیه و همچنین مدیریت نحوه ی برقراری ارتباط با یکدیگر استفاده میکنند.
بسیاری از شما قطعاً بوق گوش خراش دایل آپ (dial-up) را به هنگام وصل شدن به اینترنت به خاطر دارید. به زعم بسیاری، این مجموعه از اصوات بوق مانند به مثابه یک مکالمه میان ربات ها بود. و در حقیقت، آن صدا واقعاً صدای مکالمه ی میان ربات ها بود. کامپیوتر ما درحال تلاش برای “صحبت کردن” با اینترنت بوده است.

پروتکل کنترل مخابره/ پروتکل اینترنت

در طی زمان گشت و گذار در محیط اینترنت، احتمالاً با عبارت TCP/IP مواجه شده اید. به رغم آنکه نوشتار حاضر اساساً به این قضیه ارتباطی ندارد، اما اشاره به آن خالی از لطف نیست. تقریباً تمام کامپیوترها و دستگاه هایی که به اینترنت متصل میشوند، از TCP/IP استفاده کرده و از آن پشتیبانی میکنند. به بیان ساده، TCP/IP یک پروتکل شبکه سازی منفرد نیست؛ بلکه مجموعه ای از پروتکل هاست که برحسب دومورد از مهم ترین پروتکل ها نامگذاری شده است.
برای آنکه یک ارتباط یا مخابره شکل بگیرد، کامپیوترها به یک پیام و همچنین یک روش برای ارسال و دریافت آن پیام احتیاج دارند. عبارت TCP اساساً با همان پیام در ارتباط است؛ و محتوای پیام را به قطعات کوچکتری به نام “بسته” تقطیع میکند. به همین دلیل است که اتلاف یا فقدان بسته ها در طی مکالمه، بر کیفیت تماس تأثیر خواهد داشت. علاوه بر این، لایه ی IP در مجموعه ی پروتکل ها مشخصاً با فرآیند ارسال و دریافت آن بسته ها در ارتباط است. آدرس IP شما که به مثابه آدرس منزل تان تلقی میشود نیز در این لایه تعیین میگردد. شایان ذکر است که آدرس IP یک لوکیشن پایدار و ایستا یا یک نشانه ی ثابت برای شبکه ی شماست.
باوجودآنکه مجموعه ی پروتکل TCP/IP بنیان و پایه ی تمام ارتباطات به شمار می آید، اما تلفن اینترنتی (VOIP) و ارتباطات یکپارچه به پروتکل های مخابره و سیگنالینگ وابسته هستند تا با استفاده از آنها بتوانند میان دو دستگاه، ارتباط برقرار کرده و داده های صوتی یا ویدئویی را به فراتر از مجموعه ی استاندارد پروتکل ها انتقال دهند.

تلفن اینترنتی (VOIP) به کدام پروتکل ها وابسته و متّکی است؟

حال که با تعریف پروتکل و میزان اهمیت آن در یک فرآیند مخابره آشنا شدید، نگاه دقیق تر و عمیق تری به پروتکل های ویژه ی مورداستفاده در تلفن اینترنتی (VOIP) خواهیم انداخت. به زعم اکثر کاربران، از میان شمار زیاد پروتکل های موجود، دو مورد از پروتکل ها از اهمیت بیشتری برخوردار هستند و باید برآنها تمرکز کنیم.
معروف ترین پروتکل هایی که هم اکنون برای ارتباطات یکپارچه مورد استفاده هستند، عبارت از SIP (پروتکل آغاز فرآیند) و H.323 میباشند. برخی از تأمین کنندگان، مشخصاً خدمات ترانکینگ SIP را ارائه میدهند. بعلاوه، تلفن اینترنتی (VOIP) میتواند از پروتکل های دیگری نظیر MGCP و SCCP نیز استفاده کند؛ اما در اولویت های پایین تر واقع شده اند.

پروتکل های نقطه ی پایان هوشمند

عبارت “پروتکل های نقطه ی پایان هوشمند” برای اشاره به پروتکل های SIP و H.323 به کار میروند؛ زیرا تمام “هوش” مورد نیاز برای استقرار دستگاه گیرنده و اجرای فرآیند انتقال داده میان دستگاه (هاست محلی) و فردی که با وی تماس گرفته اید (دستگاه دور)، دقیقاً درون پروتکل تعبیه شده است.
پروتکل های SIP و H.323 معروف ترین پروتکل هایی هستند که با آنها برخورد میکنید. این دو پروتکل، به ترتیب در سال های 1995 و 1996 ابداع شده اند. طی سالیان اخیر، پروتکل H.323 بیش از پروتکل SIP کاربرد و شهرت یافته است. البته این بدان معنا نیست که ضرورتاً عملکرد پروتکل H.323 از پروتکل SIP بهتر بوده است. در حقیقت، تصمیم گیری درباره ی برتری یک پروتکل نسبت به دیگری بسیار دشوار است؛ زیرا هردوی این پروتکل ها یک کار را انجام میدهند و هردو عملکرد خوبی دارند. در زمان انتخاب پروتکل مناسب، به نیازهای سازمان یا شرکت خود توجه کنید و پروتکل را برآن مبنا انتخاب نمایید.

استانداردهای جاری: SIP و H.323

همانطور که پیشتر عنوان کردیم، ضرورتاً یک پروتکل بر پروتکل دیگر برتری و ارجحیت ندارد. اما کسب شناخت درباره ی عملکرد هر پروتکل، تفاوت میان پروتکل های مختلف و چگونگی انتخاب پروتکل مناسب برای سازمان/ شرکت از اهمیت بالایی برخوردار است.

تعاریف و مضامین پایه

پروتکل آغاز فرآیند (Session Initiation Protocol)

پروتکل آغاز فرآیند، استاندارد مورد استناد “نیروی کار مهندسی اینترنت” یا IETF در فرآیندهای چندرسانه ای به شمار می آید. نیروی کار مهندسی اینترنت، یک مجموعه ی بین المللی بزرگ و مستقل است که از متخصصان حوزه ی شبکه سازی، من جمله طراحان، اپراتورها، فروشنده ها و پژوهشگران تشکیل شده است و تمام اعضای این مجموعه، تمرکز خود را بر تکامل اینترنت معطوف ساخته اند. این مجموعه، پروتکل SIP را به عنوان یک استاندارد برای مخابره ی پیام صوتی، تصویری و حتی متنی انتخاب کرده است.
شایان ذکر است که پروتکل SIP، اساساً مدولار است؛ یعنی امکان بروز تغییر در آن وجود دارد. ساختار پروتکل SIP، برحسب نوع داده ای که قصد انتقال آن را دارید، طراحی و تنظیم میشود. بنابراین، پیام های فوری و صوت های اینترنتی، با استناد به صورت های خاصی از پروتکل SIP انتقال پیدا میکنند؛ و این مسئله، یکی از نقاط قوت پروتکل SIP به شمار می آید.

پروتکل H.323

از سوی دیگر، پروتکل H.323 به یک استاندارد بین المللی برای برقراری ارتباطات چندرسانه ای در “شبکه های مبتنی بر انتقال بسته” تبدیل شده است. به عنوان مثال، شبکه های محلی (LAN)، شبکه های گسترده (WAN) و اینترنتی که به آن متصل میشویم، برمبنای این استاندارد عمل میکنند. در حقیقت، پروتکل H.323 به مثابه یک چتر عمل میکند که استانداردهای متعددی نظیر H.323، H.225.0، H.245 و H.460 را تحت پوشش دارد. پروتکل H.323 نسبت به باقی استانداردها، قدمت بیشتری دارد و بخش قابل ملاحظه ای از آن برمبنای استانداردهای ISDN طراحی شده است.
تعریف این پروتکل چندان پیچیده نیست. این پروتکل، متشکل از مجموعه ای از استانداردها برای تلفن های سنتی و قدیمی است که مبتنی بر PTSN بوده اند. پروتکل H.323 بر پوشش دهی مخابره ی صوت، تصویر و داده متمرکز بوده است؛ و مشخصاً به منظور اجرا در شبکه های IP طراحی شده است. به رغم آنکه این پروتکل کاربرد چندان گسترده ای ندارد، اما امکان استفاده از آن در کنفرانس های صوتی و تصویری وجود دارد. امروزه، پروتکل H.323 به یک استاندارد برتر برای انتقال صوت و تصویر از طریق ارتباطات IP (یعنی سیستم پروتکل تلفن اینترنتی (VOIP) ) تبدیل شده است و در کنفرانس های ویدئویی نیز کاربرد دارد.

تفاوت میان این دو پروتکل در چیست؟

نخست باید بدین نکته اشاره کنیم که پروتکل H.323 برمبنای زبان دوگانه ی صفر و یک طراحی شده است. از سوی دیگر، پروتکل SIP دارای یک فرمت ساده و متن محور است که شباهت زیادی به HTTP دارد. در حقیقت، بخش زیادی از فناوری های مورداستفاده برای پشتیبانی از HTTP، در زمان توسعه ی SIP نیز به کار گرفته شده است. اما تفاوت میان این دو پروتکل، فراتر از این هاست.
خاستگاه
• پروتکل H.323 برای نخستین بار توسط اتحادیه ی بین المللی مخابرات طراحی شده است. این سازمان، مسئول توسعه ی شبکه ی تلفن عمومی ای است که ما از آن استفاده میکنیم. این پروتکل، قابلیت انتقال پیام های صوتی را دارا میباشد و برای کنفرانس های ویدئویی نیز کاربرد دارد.
• پروتکل SIP توسط نهاد مهندسی اینترنت طراحی و کنترل میشود. این نهاد، مشخصاً مسئولیت مدیریت پروتکل ها و کارکرد کلی اینترنت را برعهده دارد. پروتکل SIP نیز با هدف افزودن یک لایه ی مدولار و انعطاف پذیر جدید به اینترنت طراحی شده است.
تلفن و انعطاف پذیری
• پروتکل H.323 یک ابزار انحصاری و اختصاصی به شمار می آید و به همین دلیل است که تأمین کنندگان، خدمات و کارکردهای کامل خود را منوط و مشروط به اقدام مشتری جهت خرید تلفن های خاص و انحصاری آن شرکت ارائه میکنند.
• از سوی دیگر، پروتکل SIP از انعطاف پذیری بالاتری برخوردار است و معمولاً، تمام تلفن های مبتنی بر پروتکل SIP برروی تمام شبکه های مبتنی بر آن پروتکل، عملکرد کامل خواهند داشت. تأمین کنندگان در تلاش هستند تا از این انعطاف پذیری بکاهند؛ اما این امر تقریباً غیرممکن است.
کاربردها
• پروتکل H.323، کارکرد مناسبی در مخابره ی پیام های صوتی و تصویری دارد. این پروتکل که برمبنای پروتکل اصلی PTSN عمل میکند، برای کاربرانی مناسب است که سطوح بالایی از اعتمادپذیری و استاندارد را مدنظر دارند. با این حال، کارکرد این پروتکل فراتر از انتقال پیام های صوتی یا تصویری نیست.
• پروتکل SIP که یک پروتکل مدولار است، گاهاً با نام پروتکل “آگنوستیک رسانه ای” شناخته میشود. این پروتکل، ضرورتاً نوع خاصی از داده ها را انتقال نمیدهد؛ بنابراین، امکان استفاده از آن برای انتقال پیام فوری، اندیکاتورهای حضور/ غیاب (چه کسی آنلاین و چه کسی آفلاین است) و حتی انتقال فایل های صوتی و تصویری وجود دارد.
در نهایت باید به این موضوع اشاره کنیم که کاربر نهایی، تفاوت میان این دو پروتکل را هیچگاه بطور کامل درک نخواهد کرد: هر دو پروتکل برای ارسال و دریافت تماس کاربرد دارند و کارکردشان نیز دقیقاً همانطوری است که باید باشد. اما باتوجه به اینکه خاستگاه این دو پروتکل با هم تفاوت دارد و هرکدام بر کنش های خاصی متمرکز میباشند، شناسایی نقاط ضعف هرکدام در برآوردن نیازهای سازمان/ شرکت امکان پذیر است.
• پروتکل H.323 کاربرد مطلوبی در برقراری تماس های مبتنی بر پروتکل تلفن اینترنتی (VOIP) و کنفرانس های ویدئویی دارد و اکثر تأمین کننده ها، بدین منظور از آن استفاده میکنند؛ اما، در طی ده سال اخیر، این پروتکل به روز رسانی نشده است و قابلیت دریافت و ارسال پیام گروهی را ندارد.
• پروتکل SIP، انعطاف پذیری بالاتری نسبت پروتکل H.323 دارد و بنابراین، مشخصات و کاربردهای متنوع تری دارد. به طور کل، این پروتکل بازه ی گسترده ای از کارکردها را تحت پوشش قرار میدهد و به رغم آنکه مشخصاً بر تماس های صوتی متمرکز است، برای برقراری دیگر انواع تماس ها نیز به کار گرفته میشود.

آشنایی با کدام پروتکل ها، استانداردها و تعاریف دیگر برای من لازم است؟

باوجودآنکه پروتکل های SIP و H.323 رایج ترین و متداول ترین پروتکل ها به شمار می آیند، اما گزینه های دیگری نیز وجود دارند که بسیار موردتوجه میباشند. بعلاوه، استانداردها و شروط متعددی برای این پروتکل ها در نظر گرفته شده اند که گاهاً کاربر را گیج و آشفته میکنند.
درگاه تلفنی: این درگاه ها، عناصری از شبکه هستند که سیگنال های صوتی محمول بر PTSN را به بسته های داده تبدیل میکنند و آنها را در محیط اینترنت یا شبکه ی محلی انتقال میدهند.
پروتکل کنترل درگاه رسانه (MGCP): این پروتکل، یک پروتکل کنترل تماس است که با نام پروتکل سیگنالینگ نیز شناخته میشوند و در سیستم های مبتنی بر تلفن اینترنتی (VOIP) به کار میرود. این پروتکل، بازتابی از ساختار PTSN استاندارد است.
عامل تماس: به بیان ساده، عنصر “عامل تماس” در تمام سیستم های مبتنی بر تلفن اینترنتی (VOIP) وجود دارد. این عنصر، به جهت ارائه ی برخی سرویس های خاص به کاربران و همچنین کنترل مخابره ی سیگنال ها میان تلفن ها کاربرد دارد. عامل های تماس، به تلفن ها دستور میدهند تا بوق شماره گیری را به سمع کاربر برسانند. علاوه بر این، منطق سوییچ کردن شماره ی تلفن، کنترل تماس و رجیستر نقطه ی انتهایی نیز از دیگر کارکردهای عامل تماس میباشند.
پروتکل های H.248 و MEGACO: پروتکل H.248 که توسط سیسکو و به عنوان یک جایگزین برای پروتکل H.323 طراحی شده است، پروتکل کنترل درگاه رسانه را اجرا میکند تا خدمات و کارکردهای مخابراتی را در شبکه های بسته محور نوین و PTSN فراهم نماید.
پروتکل SCCP: این پروتکل که با نام پروتکل اسکینی (Skinny) نیز شناخته میشود، کاربردها و کارکردهای کمتری نسبت به پروتکل های پیشین دارد؛ اما از برخی ویژگی های مهم نیز برخوردار است که استفاده از آن را توجیه میکنند. در سیستم های مبتنی بر تلفن اینترنتی (VOIP) ، پروتکل اسکینی یک پروتکل اختصاصی و منحصر به سیسکو شناخته میشود. این پروتکل، مشخصاً برای برقراری تماس های تلفنی IP طراحی شده است؛ اما امکان استفاده از آن برای مخابره ی پیام های ویدئویی نیز وجود دارد. پروتکل SCCP، مجهز به یک عامل تماس مرکزی است که امکان بهره برداری از امکانات پیشرفته و پیچیده ی تماس را فراهم آورده است. استفاده از این پروتکل مستلزم آن است که عامل تماس همواره در دسترس باشد تا بتواند تمام امکانات تماس را برای کاربر فراهم آورد؛ به همین دلیل، اگر بنا بر آن باشد که کاربران نهایی مستقل از عامل تماس عمل کنند، این پروتکل کاربرد چندانی نخواهد داشت.

بیشتر بخوانید  تلفن VOIP در محیط کسب و کار، ویژگی ها و قیمت های بهترین روترها

در آینده چه چیز در انتظار ماست؟

واضح و مبرهن است که ما نمیتوانیم تصویر کامل و مفصلی از آینده ارائه کنیم. اما قطعاً تعداد زیادی پروتکل و استاندارد جدید پا به عرصه وجود خواهند گذاشت. در عصر نوین، پروتکل های SIP و H.323 به عنوان پرکاربردترین و متداول ترین استانداردها شناخته میشوند؛ اما در آینده ای نه چندان دور، شرایط کاملاً تغییر خواهد کرد.
پروتکل WebRTC به عنوان یک کاتالیزگر مدرن برای سیستم های مبتنی بر تلفن اینترنتی (VOIP) شناخته میشود که فناوری را تا فراتر از حدود و مرزهای پروتکل های SIP و H.323 بسط و توسیع میدهد. پروتکل WebRTC، با نام پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب شناخته میشود و متشکل از مجموعه ای از پروتکل ها و APIهاست که امکان برقراری ارتباطات بلادرنگ در مرورگرها و نرم افزارهای تلفن یا کامپیوتر را فراهم می آورد. ناگفته پیداست که ارتباطات نسل 5 (5G) نیز سرعت اتصال را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داده اند.
پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب صرفاً به جهت توسیع کارکرد تلفن اینترنتی (VOIP) کاربرد دارد.
در پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب، از اتصالات نظیر به نظیر استفاده میشود و به همین دلیل، کاربران میتوانند به صورت مستقیم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. علاوه بر این، سادگی در فناوری به معنای استفاده و کارکرد گسترده است. بنابراین، به بیان ساده، پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب به ما امکان میدهد تا از طریق مرورگرهای وب یا نرم افزارهای تلفن، مستقیماً اقدام به برقراری تماس های اینترنتی و کنفرانس های ویدئویی کنیم و هیچ نیازی به دانلود یا نصب پلاگ-این، لانچر یا نرم افزار مستقل دیگری نداشته باشیم. حتی مراکز تماس در سازمان ها نیز از مزایای پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب بهره میگیرند.
این پروتکل جدید، امکان ارسال پیام صوتی و تصویری از طریق شبکه ی IP را فراهم میکند؛ البته، این روال با برخی محدودیت ها همراه است. پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب، هرگز نمیتواند جایگزین تلفن اینترنتی (VOIP) باشد. شما میتوانید بدون حضور پروتکل ارتباط بلادرنگ تحت وب، از پروتکل انتقال صوت اینترنتی استفاده کنید؛ اما امکان استفاده از پروتکل بلادرنگ تحت وب بدون پروتکل انتقال صوت اینترنتی امکان پذیر نیست. در پی تکامل پروتکل تلفن اینترنتی (VOIP) ، این پروتکل میتواند مستقیماً در مرورگر وب شما قرار گیرد. و این امکان، برازنده ی آن پروتکل است. تلفن اینترنتی (VOIP) به حدود و مرزهای تازه ای وارد شده و کاربردهای جدیدی برای آن تصویر شده اند که این امر، استفاده از آن را برای طولانی مدت امکان پذیر ساخته است؛ و البته میتواند به نسخه هایی کاملاً بدیع و نوین تکامل و رشد پیدا کند.